Sana'a Center kıdemli araştırmacısı Maysaa Shuja al-Deen, Husilerin Yemen siyasetinde yükselişinin arka planını AA Analiz için kaleme aldı.

"Husiler" ismi ilk kez 2004 yılında Yemen'in kuzeyinde, Suudi Arabistan sınırı yakınındaki Sada'da hükümet güçlerine karşı savaşan bir isyancı grubu tanımlamak üzere ortaya çıktı. Haziran ayından eylül ayına kadar süren üç aylık çatışmaların ardından süreç, grubun lideri Hüseyin el-Husi'nin ölümüyle sona erdi.

Küçük bir isyancı grup olarak başlayan yapı, 10 yıl içinde başkenti ele geçirdi. Husilerin yükselişi, küçük bir ideolojik hareketin nasıl olup da bu denli büyük bir güce sahip olabildiğine dair soruları beraberinde getirdi.

İdeoloji ve birlik

Husilerin en belirleyici özelliklerinden ikisi, ideolojileri ve kendi iç birlikleridir. Onlar, yalnızca Zeydi bir grup değildir zira Zeydiliğin temel unsurlarını "Velayet-i Fakih" (fıkıh alimlerinin yönetimi) prensibiyle birleştiren "velayet" (wilaya) kavramını geliştirmişlerdir. İnançları ve İran Devrimi ile erken dönem bağları, onları yerel bir Zeydi hareketinin ötesine taşımıştır. 2011'den önce Lübnan'daki Hizbullah'tan destek alan Husiler, 2011'den sonra da İran'dan güçlü bir destek bulmuştur. 2014'ten sonra Husilerin Sana'yı ele geçirmesiyle bu destek keskin bir biçimde artmıştır.

Husilerin ideolojilerine bağlılıkları ve bu uğurda fedakarlık yapmaya gönüllü olmaları, grubun sahip olduğu derin inanç duygusunu yansıtıyor. Bu durum, grubun eylemlerini ve ideolojisini sınırları aşan devrimci bir hareket olarak yayma hedefini anlamak açısından büyük önem taşıyor.

Hareketin ideolojisi, Şiiliğin neredeyse sadece Yemen'de bulunan en küçük kolu olan Zeydi doktrininin ötesine geçiyor. Husiler, ayrıca antiemperyalist bir söylemi benimsiyor ve "Siyonist-Batılı komplo"ya karşı Müslümanların birleşmesi çağrısında bulunuyor.

Grubun ideolojisi, liderliğin birliğiyle yakından bağlantılıdır. Bu durum, kendi içinde neredeyse hiç bölünme yaşamayan, hızlı ve kararlı bir şekilde hareket edebilen, son derece merkeziyetçi bir yapı ortaya çıkarmıştır.

Abdulmelik el-Husi, sorgulanamaz nitelikte ve neredeyse mutlak bir dini ve siyasi otoriteye sahip. Liderlik, sadece hareketin henüz zayıf olduğu Sada Savaşları (2004-2010) döneminde sadakatleri sınanmış, seçili bir gruba güven duyuyor.

Husilerin katı ideolojisi, birleşik liderliği ve sadık kişilerden oluşan dar bir çevreye dayanmaları, grubu bütünlüklü ve etkili kılıyor. Ne var ki aynı özellikler, birer zafiyete de dönüşebilir. Husi ideolojisinin mezhepçi ve dışlayıcı doğası, grubun Yemenliler nezdindeki albenisini sınırlandırıyor. Bu durum, ister fiili bir otorite ister yayılmacı bir askeri hareket olarak Husiler için büyük bir engel teşkil ediyor zira muhalifler ve harekete eleştirel yaklaşanlar, "ikiyüzlü" veya "zorba" olarak yaftalanıyor.

Benzer şekilde, grubun son derece merkeziyetçi yapısı ve birbirine sıkı sıkıya bağlı ufak bir çekirdek kadroya dayanması, grubu esnek ve verimli kılabilir ancak herhangi bir krizin merkezi kadroya ulaşması durumunda bu yaklaşım, Husi hareketinin büyümesini veya yeni duruma adapte olmasını zorlaştırabilir. Barış zamanında ise bu özellikler bir avantajdan ziyade bir yüke dönüşebilir.

Bölünme ve parçalanma

Husilerin gücü, yalnızca ideolojilerinden ve örgütlenme biçimlerinden kaynaklanmıyor, aynı zamanda ortaya çıktıkları koşullara ve rakipleri arasındaki bölünmelere de dayanıyor. Hareket, Yemen'i 1978'den 2012'ye kadar 30 yılı aşkın bir süre yöneten Ali Abdullah Salih rejiminin kriz döneminde ortaya çıktı. Salih yönetiminin son yıllarında yolsuzluk ve kayırmacılık, giderek artan muhalefeti ve rekabeti körükledi. Ayrıca iktidar, Salih'in oğlunu göreve getirmeyi amaçlayan bir veraset planını destekleyenler ile buna karşı çıkan eski rejim figürleri arasında bölündü.

Sada Savaşları (2004-2010) sırasında Husiler, Salih'in oğlu Ahmed Ali Salih'in rakiplerini tasfiye etme çabalarından faydalandı. İddialara göre, Yemen ordusunun başkanın oğluyla birlikte hareket eden unsurları, Husilere silah temin ederek çatışmaların uzamasına ve eski muhafızlara sadık ordu birliklerinin zayıflamasına yol açtı. Öte yandan 2011'den önce Lübnan'daki Hizbullah'tan destek alan Husiler, 2011'den sonra da İran'dan güçlü bir destek bulmuş, bu destek 2014'te Husilerin Sana'yı ele geçirmesiyle keskin bir biçimde artmıştır.

Husiler, 2011 yılında Salih'e karşı başlatılan ayaklanma sırasında muhalefete katıldı. Husi hareketi, ayaklanma boyunca ve onu izleyen geçiş sürecinde Yemen'deki siyasi rekabetlerden ve bölünmelerden yararlanarak askeri genişlemelerini sürdürdü.

2014 yılında Husiler, eski Cumhurbaşkanı Salih ile ittifak kurarak onun sosyal ve siyasi bağlantılarından yararlandı. Bu sırada, geçiş dönemi Cumhurbaşkanı Abdurabbu Mansur Hadi, Husilerin bir tehdit oluşturamayacak kadar zayıf olduklarını ve onları Müslüman Kardeşler kökenli güçlü rakibi Islah Partisini zayıflatmak için kullanabileceğini düşünüyordu.

Husilerin dikkate alınamayacak kadar küçük olduğu ve bir rakibe karşı kullanılabileceği varsayımı, Yemenli siyasetçiler ve gruplar arasında yaygındı. Hareketin, güçlü rakiplerini birer birer saf dışı bırakmak için bu rekabeti kendi lehine kullanabileceğini öngörenlerin sayısı ise oldukça azdı.

Nitekim Eylül 2014'te Husiler, başkent Sana'yı neredeyse hiçbir direnişle karşılaşmadan ele geçirerek hem eski Cumhurbaşkanı Salih hem de dönemin Cumhurbaşkanı Hadi ile mutabakat sağladı. Her iki taraf da bu hareketi, ortak düşmanları olan Islah'a karşı potansiyel müttefik olarak görüyordu. Husiler, Islah'ın yenilgiye uğratılmasına yardımcı oldu ve ardından eski ortaklarına karşı cephe aldı. Hadi iktidardan uzaklaştırıldı, Salih ise Aralık 2017'de öldürüldü. Böylece Husiler, Sana'da baskın güç haline geldi.

2015 yılında savaş patlak verdikten sonra Husiler, rakiplerinin zayıf noktalarını tespit etme konusunda giderek daha yetenekli bir hale geldi. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) bölgedeki rekabetçi müdahalelerinin körüklediği bölünmeleri, Yemen'in birliğini savunanlar ile ayrılıkçılar arasındaki çelişkileri ve Islah hareketi ile geçmişte Ali Abdullah Salih safında yer alan gruplar arasındaki köklü düşmanlıkları kendi çıkarları doğrultusunda kullanabileceklerini fark ettiler. Bu bölünmeler, birleşik bir liderliğin, ortak bir vizyonun ya da işbirliğine yönelik net bir çerçevenin eksikliğiyle birleşince Husilerin en büyük avantajlarından biri haline geldi.

Bitmek bilmeyen savaş

Husilerin birlik ve ideolojisi, süregelen çatışmalarla birlikte pekişti. Bununla birlikte grup, güçlü siyasi beceriler geliştiremezken kalıcı ittifaklar kurmayı da başaramadı. Husiler, yapısı, ideolojisi ve doğası itibarıyla askeri niteliğini korumaya devam ediyor. Bu durum hareketin birbirini takip eden bir dizi çatışmaya neden müdahil olduğunu anlamaya yardımcı oluyor. 2004-2010 arası gerçekleşen Sada Savaşlarından bu yana Husiler, Selefilerle yaşanan çatışmalar ve kuzeydeki askeri genişleme (2011-2014), iç savaş ve Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyonla yaşanan çatışma (2015-2022) ve Gazze Savaşı'nda (2023-2025) etkin olurken bunların ardından gelen ABD/İsrail ve İran arasındaki savaş ve yansımalarında da boy göstermeye devam ediyor.

Bu savaşlar, grubun çatışma olmaksızın varlığını uzun süre sürdürmekte zorlandığını gösteriyor. Çatışmaların sona erdiği bir durumda Husilerin yönetişim ve barışın gereklerini yerine getirmesi gerekecektir. Dolayısıyla Husilerin bölgedeki gücü ve başarısı, Yemen'in kendi içerisindeki parçalanmışlığı, bölgesel gerilimler ve küresel kaos düzleminde sürdürülen bir çatışma döngüsüne bağlıdır.

[Maysaa Shuja al-Deen, Sana'a Center'da kıdemli araştırmacıdır. Yazıları ve analizleri, Jadaliyya, Assafir al-Araby, Al-Araby al-Jadeed ve Al-Monitor gibi pek çok medya kuruluşunda yer almıştır. Kahire Amerikan Üniversitesinden İslam Araştırmaları alanında yüksek lisans derecesine sahiptir. Yüksek lisans tezinde Zeydiliğin radikalleşmesi konusunu ele almıştır.]

*Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.

PolitikaGüncelYemenDünya