Sakarya'nın Adapazarı ilçesindeki tarihi Uzun Çarşı'da, tek göz dükkanında ayakkabı tamir ederek mesleğini yaşatmaya çalışan İsmail Aslan, 57 yıllık ustalık tecrübesiyle zanaatın değişimine tanıklık ediyor. Yıllar içinde çıraklık kültürünün kaybolduğunu, tamir alışkanlığının yerini yenisini almanın aldığını anlatan Aslan, "Önce ahlakı, sonra sanatı öğretiyorlardı" sözleriyle eski ustalık geleneğini özlemle anıyor.
Ayakkabıcılığa 1969 yılında Trabzon'da çırak olarak başlayan İsmail Aslan, 1974'ün sonunda geldiği Sakarya'da mesleğini sürdürdü. Tarihi Uzun Çarşı'daki küçük dükkanında 35 yıldır ayakkabı tamirciliği yapan usta, el emeğine dayalı üretimin ve meslek terbiyesinin giderek unutulduğunu söylüyor.
"Önce ahlakı, sonra sanatı öğretiyorlardı"
Mesleğe başladığı yıllarda ustalığın yalnızca ayakkabı yapmayı ve tamir etmeyi öğrenmekten ibaret olmadığını belirten Aslan, "Artık eski sanat ve sanatkarlar yok. Biz ayakkabıyı komple elde yapıyorduk, ilaçsız, çivisiz şekilde. Şimdi böyle bir sanat ve sanatkar yok. Böyle bir malzeme de yok. Malzemeyi işleyecek usta da yok, usta bulunsa malzeme yok. İnsanlar günlük yaşamaya alıştığı için çıraklık sistemi kalmadı. Şimdi çırak yetişmiyor. Yaz gelince çocuklar gelip 'Amca çırak lazım mı' diyorlar. 'Lazım' dediğimde 'Kaç para vereceksin bana' diyorlar. Bizim zamanımızda böyle değildi. Bizim zamanımızda babalarımız bizi getirirdi, 'Usta, eti senin, kemiği benim' derlerdi. Usta sana harçlık verir ya da vermezdi. Ahlak ve terbiye öğretiyorlardı, takımların ismini öğretiyorlardı. Şimdi genç geldiği zaman 'Kaç para verirsin bana' diyor. Eski ustaların sanat ahlakı diye bir şeyi vardı. Bu ahlakı günümüzde parayla mümkün değil alamazsın. Önce ahlakı, sonra sanatı öğretiyorlardı. Ustamız bir yere baktığı zaman elinde bir iş varken biz ustamıza hangi aletin lazım olduğunu bilirdik. Şimdi bu yok. Genci alsan, yanında bir sene geçirse bile takım, tanalya, kerpeten hangisi diye öğretemiyorsun, bilmiyorlar" dedi.
"Usta da kalmıyor, ayakkabı yaptıran da olmuyor"
Yıllar içinde ayakkabı kullanımına ilişkin alışkanlıklarının da değiştiğini vurgulayan Aslan, eskiyen ayakkabıyı tamir ettirme geleneğinin giderek ortadan kalktığını söyledi. Tüketim alışkanlığının "Eskit, yenisini al" anlayışına dönüştüğünü ifade eden usta, "İnsanlar 'eskit yenisini al' şeklinde yaşıyor. Tamir işi de bitti zaten. Usta da kalmıyor, ayakkabı yaptıran da olmuyor. Ben bu meslekle 6 çocuk büyüttüm, 8 de torun var. Ekmeğimiz çıkıyor, eski işimiz olduğu için bırakamıyoruz" diye konuştu.
"10 sene sonra ayak hastalıkları kol gezer"
Fabrikasyon üretimle birlikte el işçiliğinin bitme noktasına geldiğine değinen Aslan, "İmalat fabrikalaştı zaten. 'Ben kalfayım' diyenler de aletlerin ismini bilmiyorlar. Aletlerle pek işi olmuyor ama bu aletler elinin bir parçasıydı. Bu gidişle 10 sene sonra ayak hastalıkları bu ülkede kol gezer. Çünkü petrol atığı ve pisliğinden yapılan spor ayakkabılar var. Deri ayakkabı unutuldu artık" ifadelerini kullandı.
Kültür Sanatİsmail AslanAdapazarıSakaryaEkonomiYaşamYerel