Kadın ve Demokrasi Vakfı (KADEM) tarafından Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı işbirliğiyle düzenlenen "Kurgulanmış Güzellikler" temalı 7. Uluslararası Kadın ve Adalet Zirvesi, sonuç bildirgesinin okunmasıyla sona erdi.
Atatürk Kültür Merkezi'nde düzenlenen zirvede, politika yapıcılar, akademisyenler, uzmanlar, medya ve sivil toplum temsilcileri, kadınların dış görünüşleri üzerinden değerlendirilmelerinin haklara ve fırsatlara erişimleri ile toplumsal hayata katılımları üzerindeki etkilerini ele aldı.
Zirvenin ikinci gününde, "Algoritmik Ayna: Dijital Güzellik", "Nesneleştirmeden Onura: Şiddet ve Kadının Güvenliği" ve "Yetersizlik Hissi: Güzelliğin Psikolojik Yükü" panelleri yapıldı.
Panellerin ardından zirvede, oturumlarda ortaya konulan değerlendirme ve önerilerin bir araya getirildiği sonuç bildirgesi okundu.
Bildirgeyi okuyan KADEM Stratejik Gelişimden Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Dr. Betül Özel Çiçek, iki gündür dile getirilen görüşlerin, güzellik algıları etrafında oluşan baskıların kadınların, kendilerine ilişkin algılarından toplumsal konumlarına ve fırsatlara erişimlerine kadar hayatın pek çok alanında etkilediğini gösterdiğini söyledi.
Çiçek, "Kurgulanmış güzellikler" derken medya, piyasa, dijital platformlar ve toplumsal beklentiler aracılığıyla üretilen, zamanla değişseler bile neredeyse tek geçerli modellermiş gibi sunulan güzellik kalıplarını kastettiklerini aktardı.
Güzelliğe duyulan ilginin, estetik beğeninin, bakım ve süslenmenin insan hayatının doğal ve kültürel yönleri olduğuna dikkati çeken Çiçek, şunları kaydetti:
"Tartışmaya açtığımız husus, kadınların dış görünüşlerinin bir değer ölçütü haline getirilmesi ve kadınların belirli güzellik kalıplarına uymak zorunda bırakılmasıdır. Güzellik standartları kendiliğinden ortaya çıkmaz, üretilir. Belirli yüzleri ekranlarımızın en üstüne taşıyan platformlar, her doğal değişimi bir kusura dönüştüren markalar, kusuru ve çaresini aynı anda pazarlayan reklamlar, klinikler ve bakımlı görünümü ödüllendiren işverenler tarafından üretilir. Her yeni ölçüt yeni bir kusurun adını koyar, her kusurun yanında da onu telafi edecek bir ürün hazır bekler."
Çiçek, Kadın ve Demokrasi Vakfı olarak "varoluşta eşitlik, sorumlulukta adalet" ilkesi ve "güven, onur, adalet" değerleriyle hareket ettiklerini kaydederek, belirli güzellik kalıplarının kadınlar üzerinde oluşturduğu baskıyı, insan onuru, sağlık, güvenlik, kimlik ve fırsat eşitliği açısından ele alınması gereken bir adalet meselesi olarak gördüklerini ifade etti.
"İnsanın değeri görünüşüyle ölçülemez"
Çiçek, amaçlarının, güzellik anlayışının yerine bir başkasını koymak olmadığını dile getirerek, "Hiçbir güzellik ölçütünün kadınların değerini, saygınlığını ve toplumsal imkanlarını belirleyen bir zorunluluğa dönüşmemesini istiyoruz. İnsanın değeri görünüşüyle ölçülemez. Güzel bulunmak, saygı görmenin, başarılı sayılmanın veya herhangi bir hakka erişmenin ön şartı olamaz. Kadınların dış görünüşlerine ilişkin tercihleri, görünüşlerini değiştirmeme kararları da dahil olmak üzere, aynı ölçüde saygı görmelidir." ifadelerini kullandı.
Güzellik kriterlerinin toplumsal ve kurumsal boyutları olduğunu belirten Çiçek, şöyle devam etti:
" Medya, işverenler, dijital platformlar ve sektör temsilcileri, ürettikleri ve yaygınlaştırdıkları güzellik standartlarının kadınların hayatında doğurduğu sonuçlardan sorumludur. Kadınların mesleki yeterlilikleri, bilgi ve becerileri yerine dış görünüşlerine göre değerlendirilmesi, fırsat eşitliğini zedeleyen bir ayrımcılık biçimidir. İşe alımda, terfide ve kamusal hayatta yaş, fiziksel özellikler, kıyafet ve dış görünüş üzerinden yapılan ayrımcılık normalleşmemelidir. İşverenleri, mesleki yeterlilikle ilgisi olmayan görünüş şartlarından vazgeçmeye davet ediyoruz. Bu alandaki ihlallerin tespit edilmesi ve giderilmesi için etkili prosedürler ve takip mekanizmaları geliştirilmelidir."
Çiçek, "Dijital teknolojiler, farklılıkları ve çeşitliliği gözetmelidir. Filtreler, rötuşlar ve yapay zekayla üretilen görseller, bir yüzün nasıl olması gerektiğine dair algımızı giderek daha fazla şekillendiriyor. Bu teknolojilerin yanıltıcı kullanımına karşı şeffaflık sağlanmalı, algoritmaların yaş, ten rengi ve fiziksel özelliklere dayalı ön yargıları yeniden üretmesi önlenmelidir." dedi.
Özellikle reklam ve ticari içeriklerde, gerçek dışı güzellik standartlarını yaygınlaştıran dijital müdahalelerin açıkça belirtilmesini istediklerini ifade eden Çiçek, reklam verenlerin, içerik üreticilerinin ve dijital platformların görsel düzenlemeler konusunda şeffaf olması, kullanıcıları, özellikle çocukları ve gençleri yanıltıcı uygulamalara karşı koruması gerektiğini aktardı.
"Ticari olarak kurgulanmış güzellik idealleri birer zorunluluk gibi sunulmamalıdır"
Çiçek, kadınların bilgisi ve rızası dışında üretilen veya yayılan manipüle edilmiş görsellere karşı etkili hukuki koruma sağlanmasının önemli olduğunu vurgulayarak, şunları söyledi:
"Güzellik beklentilerinin ekonomik ve toplumsal yükleri görünür kılınmalıdır. Bu yükün bedelini kadınlar zamanlarıyla, paralarıyla ve emekleriyle ödüyor. Güzellik beklentilerinin kadınların zamanına, ekonomik imkanlarına ve çalışma hayatına etkilerinin araştırılmasını ve bu eşitsizliklerin somut verilerle görünür kılınmasını istiyoruz. Benzer ürün ve hizmetlerde cinsiyete göre farklı fiyatlandırma, tüketici hakları ve ekonomik adalet açısından değerlendirilmelidir."
Kozmetik ve estetik sektörlerinde tüketici güvenliği kadar bu sektörlerde çalışanların sağlığı, güvenliği ve çalışma koşullarının da gözetilmesi gerektiğine işaret eden Çiçek, "Piyasa, ürettiklerinin hesabını vermelidir. Ürün, hizmet ve estetik müdahalelerin pazarlanmasında kadınların yetersizlik duyguları istismar edilmemeli, ticari olarak kurgulanmış güzellik idealleri birer zorunluluk gibi sunulmamalıdır." dedi.
"Her kadın, önce insan olduğu için onurlu ve değerlidir"
Çiçek, hiçbir çocuğun kendi değerini, görünüşü veya başkalarının beğenisi üzerinden ölçerek büyümemesi gerektiğini ifade ederek, bu nedenle medya okuryazarlığının güçlendirilmesini, ailelerde çocukların özsaygısını destekleyen bir dilin yaygınlaştırılmasını ve ihtiyaç duyan herkesin psikososyal destek hizmetlerine erişebilmesini önemsediklerini söyledi.
Özellikle ergenlik döneminde dış görünüş üzerinden yaşanan karşılaştırma ve yetersizlik duygularının, gençlerin ruhsal iyilik hali üzerindeki etkilerinin göz ardı edilmemesi gerektiğini vurgulayan Çiçek, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Eğitim ortamlarında dış görünüş üzerinden alay etme, aşağılama ve akran zorbalığına karşı önleyici ve iyileştirici çalışmaların artırılmasını istiyoruz. Ergenlik, adet döngüsü, gebelik, doğum sonrası dönem, menopoz ve yaşlanma kadınların hayatının doğal parçalarıdır, düzeltilmesi gereken sorunlar değildir. Yaşlılık, bertaraf edilmesi gereken bir hastalık değil, hayatın olağan bir döngüsüdür. Yaşlanmayla birlikte yüzde oluşan çizgiler, silinmesi gereken kusurlar değil, yaşanmış bir hayatın izleridir. Bu değişimlerin kusur gibi görülmesine ve kadınlara sürekli olarak nasıl görünmeleri gerektiğinin dayatılmasına karşı çıkıyoruz."
Çiçek, kadınların yaşamlarının her döneminde sağlık hizmetlerine, doğru bilgiye ve ihtiyaç duydukları desteğe erişebilmesi gerektiğini vurgulayarak, "Gebelik, doğum sonrası ve menopoz dönemlerinde kadınların sağlık ihtiyaçları, dış görünüş beklentilerinin gölgesinde kalmamalıdır. Zirvemize bir soruyla başladık. Kadınların nasıl görünmesi gerektiğine kim karar veriyor? Sözlerimizi, hiç kimsenin aksi karar veremeyeceği bir hakikatle tamamlıyoruz. Her kadın, önce insan olduğu için onurlu ve değerlidir." ifadelerini kullandı.
İki gün boyunca güzellik algısının kültürel, toplumsal, ekonomik, dijital ve psikolojik boyutlarının ele alındığı 7. Uluslararası Kadın ve Adalet Zirvesi, sonuç bildirgesinin okunmasıyla sona erdi.
Sivil ToplumTeknolojiEtkinlikEkonomiGüncelMedyaKadın