Grand Theft Auto'nun karanlık ve kaotik dünyası, trafik kurallarının önemli olabileceğini düşüneceğiniz ilk yer değil. Bu son derece başarılı video oyunu serisi, oyuncuların çalıntı araçlarla geniş şehirlerde hızla dolaşması üzerine kurulu. Polislerle yaşanan yüksek hızlı kovalamacalar, savrulmalar, kendi ekseni etrafında dönmeler ve çarpışmalar, oyunun sunduğu heyecanın bir parçası. Oyuncular, canları isterse yoldan geçen yayaları bile ezebiliyorlar.Dolayısıyla, bu sürüş kargaşasının, gerçek dünyadaki yolları daha güvenli hale getirmek için kullanıldığını öğrenmek şaşırtıcı olabilir.Araştırmacılar, bisiklet güvenliği teknolojilerini test etmekten otonom araçlara yoldaki tehlikelerden nasıl kaçınacaklarını öğretmeye kadar pek çok alanda, Grand Theft Auto oyunlarını birer deney platformuna dönüştürüp, trafik kazalarını azaltmayı hedefliyorlar.Almanya'daki Osnabrück Uygulamalı Bilimler Üniversitesi'nden mühendis ve bilgisayar bilimleri araştırmacısı Milena Jäger, "Trafik güvenliğine yönelik giyilebilir teknolojileri ve diğer yeni dijital cihazları, gerçek yollarda denenmesi son derece tehlikeli olacak durumlarda test edebileceğimiz bir yöntem arıyorduk" diyor.En yeni Grand Theft Auto oyunlarında kullanılan gerçekçi modeller, çeşitli yol koşulları, hava durumları ve trafik senaryolarıyla birleştiğinde, Jäger gibi araştırmacılara, gelişmiş sürüş simülatörlerinin bile taklit etmekte zorlandığı, düşük maliyetli ve hazır bir test ortamı sunuyor.Hollanda'daki Delft Teknoloji Üniversitesi'nden biyomekanik mühendisi Pavlo Bazilinskyy, "200 milyon ila 1 milyar avro arasında bir bütçeyle geliştirilmiş, oldukça kapsamlı bir ürün, ortalama bir simülatör kurulumundan çok daha ileride" diye ekliyor. Bazilinskyy, gelecekteki yol tasarımı kararlarına ışık tutmak amacıyla, farklı tehlikeli trafik hallerinde yol kullanıcılarının davranışlarını incelemek için Grand Theft Auto V'ten (GTA V) yararlanıyor.Bisikletçilerin 'altıncı hissi'Jäger ve meslektaşları, yoğun trafikte bisikletçileri ve yayaları çevrelerindeki tehlikelere karşı uyaran cihazlar geliştirirken Grand Theft Auto oyunlarından faydalandılar. Örneğin cihazlarından biri bisiklet gidonuna takılıyor ve arkadan bir araç yaklaştıkça giderek artan bir şiddetle titreşerek bisikletçiyi uyarıyor. Bir diğer versiyonda ise, kullanıcıya yaklaşan araçları hissetmesi için adeta bir "altıncı his" kazandıran, titreşimli bir yelek giydiriliyor. Ancak bu tür bir teknolojiyi gerçek yollarda test etmek, gönüllüleri tehlikeye atmadan gerçekleştirilmesi zor bir süreç. Araştırma ekibi, GTA V oyununa bir "mod" –yani oyunu kısmen değiştiren bir yazılım eklentisi– dahil ederek, oyuncunun nereden başlayacağını ve hangi senaryonun gerçekleşeceğini kontrol edebileceklerini fark etti.Osnabrück Uygulamalı Bilimler Üniversitesi'nden Jäger ve meslektaşlarının yürüttüğü araştırmaya liderlik eden mühendislik ve bilgisayar bilimi profesörü Julius Schöning, "GTA V, oyunculara trafik kurallarını dayatmadığı için, hemen hemen her türlü trafik durumunu simüle etmek mümkün" diyor.Araştırmacılar, laboratuvarlarında bir bisikleti, üzerinde GTA V görüntüsünün olduğu bir ekranın önüne yerleştirdiler. Ayrıca bisikletçilerin omzunun üzerinden arkaya bakma hareketini simüle etmek için, arkadaki durumu gösteren ikinci bir ekran daha kurdular.Ardından gönüllülerden, oyunun kurgusal şehri Los Santos'ta, çok sayıda kamyonun hızla yanlarından geçtiği bir yolda "bisiklet sürmelerini" istediler.Her iki cihaz da yaklaşan tehlikeler konusunda bisikletçileri uyarma konusunda başarılı oldu ama bu teknolojiler henüz ticari birer ürüne dönüşmedi. İnsan davranışını test etmekBununla birlikte, birçok trafik kazasında temel neden teknoloji değil, bizzat insanlar. Dolayısıyla, insanların potansiyel tehlikeli durumlarda nasıl ve neden bu şekilde davrandıklarını anlamak, ortamı nasıl daha güvenli hale getirebileceğimizi çözmenin anahtarı.Bazilinskyy ve meslektaşları, bisikletlilerin yoğun bir şehirdeki tehlikelere verdikleri tepkileri takip etmenin bir yolunu aradılar. Göz izleme teknolojisini GTA V oyununa entegre ederek, gönüllülerin oyun içinde tehlikeli durumlara doğru ilerlerken tam olarak nereye baktıklarını gözlemleyebildiler.Bazilinskyy, "Amaç, gelecekteki ulaşım sistemlerinin tasarımına ve politika oluşturma süreçlerine yön vermek için insan davranışını ölçmekti" diyor. "Yol düzeni kararlarına ışık tutmak buna iyi bir örnek. Nihai hedef ise yolları daha güvenli hale getirmek ve trafik kazalarından kaynaklanan ölüm ve yaralanma sayısını azaltmak."Otonom araç eğitimi Grand Theft Auto oyunlarının yol güvenliği araştırmalarındaki en yaygın kullanım alanı ise, yapay zeka sistemlerinin araçları daha güvenli bir şekilde sürebilmeleri için eğitilmeleri.Güney Kore'nin Daejeon kentindeki Kore İleri Bilim ve Teknoloji Enstitüsü'nden mühendisler, GTA V'i kullanarak oyun içi kazalardan ve çeşitli durumlardan oluşan devasa bir veri seti oluşturdular. Daha sonra bu verileri, yapay zeka algoritmalarını yoldaki diğer tehlikeli araçları tespit edebilecek şekilde eğitmek için kullandılar. Böylece otonom bir araç, bu tehlikelerden nasıl kaçınacağını öğrenebildi. Dünyanın dört bir yanındaki başka birçok araştırma grubu, yapay zeka yazılımlarını, yoğun şehir sokaklarında hiçbir yere çarpmadan güvenli bir şekilde ilerleyebilmeleri için eğitmek amacıyla GTA oyunlarını kullanıyor.Ancak otonom araçlar için belki de en büyük zorluk, sadece "çarpışmalardan kaçınma" gibi basit bir talimata uymak değil, daha ziyade, zor bir karar verilmesini gerektiren durumlarda nasıl bir yol izleyecekleri meselesi.Örneğin, üzerinde iki kişinin bulunduğu bir motosiklete çarpmamak için kaldırıma yönelip orada yürüyen yaşlı bir kadına çarpma riskiyle mi karşı karşıya kalmalı, yoksa motosiklete çarpıp her iki araçtaki insanların da hayatını tehlikeye mi atmalı?ABD'deki Eastern Michigan Üniversitesi'nden araştırmacılar, otonom araçlara yönelik etik karar verme algoritmalarını test ederek tam da bu sorunları ele almaya çalıştılar. GTA V içerisinde, endişe verici dokuz farklı senaryo üzerinden bu algoritmayı test etmeyi başardılar. Araştırmacılar, algoritmanın etik ikilemleri tartarak potansiyel can kaybını yaklaşık %24 oranında azaltabileceğini tespit ettiler. Yine de bu, geliştirilme süreci açısından tartışmalı bir alan olmaya devam ediyor.Serinin en yeni oyunu olan GTA VI'nın ilerleyen günlerde piyasaya sürülmesi beklenirken, araştırmacılar şimdiden bu oyunun sunduğu simüle edilmiş dünyayı kendi deneylerinde nasıl kullanabileceklerini merakla bekliyorlar. Ancak bunu yapabilmeleri için, oyunların geliştiricisi olan Rockstar Games'ten izin almaları gerekiyor.Paris'teki Uygulamalı Psikoloji ve Ergonomi Laboratuvarı'nda bulunduğu dönemde, insan navigasyon teknikleri üzerine yaptığı araştırmalarda bu oyunu kullanan Romain Delgrange, "Oyunun bir araştırma aracı olarak potansiyeli hala çok büyük" diyor.Rockstar Games ve ana şirketi Take-Two Interactive, BBC'nin bu haberle ilgili yorum talebine yanıt vermedi.Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti.
AlgoritmaTeknolojiOtomobilTrafikUlaşım